SMART-doelen, en wanneer ze helpen
Een SMART-doel is specifiek, meetbaar, toewijsbaar (nu meestal “haalbaar”), realistisch en tijdgebonden. George T. Doran stelde het acroniem voor in een artikel van twee pagina’s voor managers uit 1981. Het onderzoek erachter gaat eigenlijk over doelen stellen in het algemeen: specifieke, uitdagende doelen blijken meestal beter dan “doe je best”. Het acroniem zelf is nooit getest, en een overzichtsstudie uit 2022 stelt dat het kan misleiden, vooral bij doelen voor gezondheid en beweging. Gebruik het om een vage wens om te zetten in een eerste stap, niet als regel.
Binnenkort op iPhone en iPad
Op deze pagina
Waar SMART vandaan komt
In november 1981 schreef George T. Doran in Management Review een kort artikel met de titel “There’s a S.M.A.R.T. way to write management’s goals and objectives”. Het was geschreven voor managers die doelstellingen voor hun teams stellen, en zijn vijf letters waren:
- Specific (specifiek): richt je op een bepaald gebied om te verbeteren.
- Measurable (meetbaar): geef een getal, of op zijn minst een indicator van voortgang.
- Assignable (toewijsbaar): zeg wie het gaat doen.
- Realistic (realistisch): wat kan met de beschikbare middelen.
- Time-related (tijdgebonden): zeg wanneer het klaar is.
Sindsdien zijn de letters verschoven. “Assignable” is meestal “achievable” (haalbaar) geworden, “realistic” wordt vaak “relevant”, en sommige schrijvers voegen extra letters toe (SMARTER, SMARTS). Die verschuiving doet ertoe: het acroniem dat je nu tegenkomt is niet het acroniem dat Doran schreef, en geen van de versies kwam uit een onderzoek.
Zo probeer je het deze week op papier
Kies iets wat je steeds van plan bent te doen, en herschrijf het op een kaart in vier rondes.
- Schrijf de wens op zoals hij is. “Fitter worden.” “De financiën op orde brengen.” Poets hem nog niet op.
- Maak hem specifiek en meetbaar. Wat zou je zien als het gebeurde? “Vier dagen per week 20 minuten wandelen.” “Een automatische incasso instellen voor de drie rekeningen die me steeds verrassen.”
- Maak hem realistisch voor je echte week. Kijk in je agenda. Passen vier wandelingen niet, schrijf er dan twee. Een doel dat je haalt is beter dan een beter doel dat je laat vallen.
- Geef hem een datum en een eerste stap. “Voor 30 november. Eerste stap: maandag na het wegbrengen van de kinderen de lange weg terug wandelen.” De eerste stap is het deel dat verandert wat je morgen doet.
Houd de kaart dan waar je hem ziet, en controleer hem eens per week, bijvoorbeeld tijdens je wekelijkse review. Is het niet gelukt, pas dan het doel aan in plaats van jezelf de les te lezen: het onderzoek hieronder zegt dat feedback is wat doelen laat werken, en een gemiste week is feedback.
Voelt stap 4 als het nuttige deel, dan komt dat doordat het een plan is, geen doel. Onze gids over als-dan-plannen behandelt de best geteste manier om er een te schrijven.
Wat het bewijs zegt, en waar het zwak is
Wat solide is
Het onderzoek waarop SMART leunt, is de doelstellingstheorie, over tientallen jaren opgebouwd door Edwin Locke en Gary Latham. Een overzichtsstudie uit 1981 van laboratorium- en veldonderzoek vond dat specifieke, uitdagende doelen vaker tot hogere prestaties leidden dan makkelijke doelen, “doe je best”-doelen of geen doelen, waarbij ongeveer 90% van de onderzoeken positieve of gedeeltelijk positieve resultaten liet zien. Dezelfde studie noemde de voorwaarden: doelen werken het best als mensen het vermogen hebben, feedback krijgen over de voortgang en het doel ook echt accepteren. Locke en Lathams samenvatting uit 2002 van 35 jaar werk kwam tot dezelfde kernconclusies en schetste ook de grenzen van de theorie.
Waar SMART afwijkt van dat onderzoek
De doelstellingstheorie zegt uitdagend. SMART zegt haalbaar of realistisch. Die kunnen in tegengestelde richting trekken, en het acroniem zegt niet hoe je dat beslecht.
In 2022 bekeken Christian Swann en collega’s hoe SMART-doelen worden gebruikt om mensen meer te laten bewegen. Hun conclusie was onomwonden: het acroniem is niet gebaseerd op wetenschappelijke theorie, komt niet overeen met het bewijs, wordt inconsistent toegepast, heeft overbodige criteria, wordt niet gebruikt zoals Doran het bedoelde en brengt een risico op schade met zich mee. Voor iemand die nieuw is met sporten kan een specifiek, meetbaar doel een slaag-of-faaltoets worden waar je steeds voor zakt.
Doelen kunnen averechts werken
In 2009 betoogden Lisa Ordóñez en drie coauteurs dat doelen bijwerkingen hebben die voorstanders negeren: een smalle focus die alles buiten het doel verwaarloost, meer risico’s nemen, meer vals spelen om het getal te halen, minder leren en minder plezier. Locke en Latham antwoordden in hetzelfde tijdschrift dat de kritiek op anekdotes en selectieve citaten leunde. Beide kanten zijn het erover eens dat doelen krachtig zijn; ze verschillen van mening over hoe vaak het misgaat. Voor een persoonlijke lijst is de praktische les bescheiden: een getal is een hulpmiddel, en als het halen ervan iets begint te kosten waar je om geeft, verander dan het getal.
Wanneer SMART helpt, en wanneer niet
- Helpt: een vage, terugkerende wens (“de garage opruimen”) die nooit actie wordt; een doel dat je aan iemand anders moet uitleggen; alles met een echte deadline.
- Minder nuttig: iets nieuws waarvan je nog niet kunt weten wat realistisch is; een hobby die leuk moet blijven; grote levensrichtingen, waarvoor een lijst met wat dit jaar telt, zoals in onze vragen voor een jaarafsluiting, een betere start is.
Voor grotere doelen van meerdere maanden, zie OKR’s voor je eigen leven of het 12-wekenjaar.
Waar Dozen helpt, en waar niet
Een SMART-doel eindigt in een datum en een eerste stap, en dat deel past in elke takenlijst. Een taak kan een dag hebben om hem te doen, een deadline en een herhaling, elk ingesteld in een eigen paneel. Een project kun je lezen als één draad van notities, taken en wat je hebt afgerond. Het doel kan dus leven als een project, met de notitie die uitlegt waarom het ertoe doet naast de stappen.
Waar het niet helpt: het meten is aan jou: een turflijst op de kaart of een spreadsheet houdt het getal bij. Dozen is er nog niet, en een indexkaart doet deze methode goed.
Vragen en antwoorden
Waar staat SMART voor?
Dorans versie uit 1981 was specifiek, meetbaar, toewijsbaar, realistisch en tijdgebonden. De meeste moderne versies gebruiken specifiek, meetbaar, haalbaar, relevant en tijdgebonden. Voor geen van beide versies is er meer bewijs dan voor de andere.
Wordt SMART gesteund door onderzoek?
Doelen stellen is goed onderzocht, en specifieke, uitdagende doelen verbeteren meestal de prestatie bij een taak. Het acroniem SMART zelf is niet uit dat onderzoek afgeleid en is niet als pakket getest.
Wanneer moet ik geen SMART-doel gebruiken?
Wanneer je nieuw bent in iets en nog niet weet wat realistisch is, wanneer de bezigheid prettig moet blijven, of wanneer het halen van een getal je kan verleiden hoeken af te snijden. Een leerdoel of een open doel (“kijken hoe ver ik kan lopen”) kan beter werken.
Bronnen
Wat deze pagina over Dozen zegt, is op gecontroleerd in de app.
- Wikipedia, SMART criteria — Doran, There’s a S.M.A.R.T. way to write management’s goals and objectives, Management Review 70(11), November 1981; his original words specific, measurable, assignable, realistic, time-related; later variants. Read 13 Nov 2026
- Locke, Shaw, Saari and Latham (1981), Goal setting and task performance: 1969-1980, Psychological Bulletin 90(1) — specific, challenging goals led more often to higher performance than easy, do-your-best or no goals; 90% of studies positive or partly positive; works best with feedback, ability and acceptance (abstract). Read 13 Nov 2026
- Locke and Latham (2002), Building a practically useful theory of goal setting and task motivation: a 35-year odyssey, American Psychologist 57(9) — summary of 35 years of goal-setting research, its mechanisms, moderators and limitations (abstract). Read 13 Nov 2026
- Swann and colleagues (2022), The (over)use of SMART goals for physical activity promotion: a narrative review and critique, Health Psychology Review — SMART is not based on scientific theory, not consistent with evidence, applied inconsistently, has redundant criteria and a risk of harmful effects (abstract). Read 13 Nov 2026
- Ordóñez, Schweitzer, Galinsky and Bazerman (2009), Goals gone wild: the systematic side effects of overprescribing goal setting, Academy of Management Perspectives 23(1) — side effects of goals: narrow focus, distorted risk-taking, unethical behaviour, inhibited learning, less intrinsic motivation (abstract). Read 13 Nov 2026
- Locke and Latham (2009), Has goal setting gone wild, or have its attackers abandoned good scholarship?, Academy of Management Perspectives 23(1) — the reply: the critique relied on anecdote and unrepresentative citations (abstract). Read 13 Nov 2026
Download Dozen
Dozen is gratis te downloaden. Dozen Pro, een maand- of jaarabonnement, voegt de assistent toe.
Binnenkort op iPhone en iPad
Dozen: Taken & Notities
Dozen is gratis te downloaden. Dozen Pro, een maand- of jaarabonnement, voegt de assistent toe.
Binnenkort op iPhone en iPad