Implementatie-intenties: als-dan-plannen
Een implementatie-intentie is een plan in de vorm “Als situatie X zich voordoet, dan doe ik Y”: “Als het maandag na de lunch is, dan open ik het belastingformulier en vul ik pagina één in.” Psycholoog Peter Gollwitzer gaf het idee een naam en toetste het in de jaren negentig. Het is een van de beter onderbouwde planningsmethoden: een meta-analyse uit 2006 van 94 toetsen vond een middelgroot tot groot effect, en een overzicht uit 2024 van 642 toetsen kleinere maar echte effecten. Het helpt je te handelen naar doelen die je al wilt; het schept geen motivatie.
Binnenkort op iPhone en iPad
Op deze pagina
Waar het vandaan komt
Psycholoog Peter Gollwitzer onderscheidde twee soorten intenties. Een doelintentie zegt wat je wilt bereiken: “Ik ben van plan het rapport af te maken.” Een implementatie-intentie zegt wanneer, waar en hoe je handelt: “Als het morgen 9 uur is en ik aan mijn bureau zit, dan open ik het rapport en schrijf ik de eerste kop.”
Zijn artikel uit 1999 in American Psychologist, “Implementation intentions: strong effects of simple plans”, zette het idee uiteen. Mensen komen vaak niet in actie voor doelen die ze oprecht hebben: ze komen niet op gang, raken afgeleid of vallen terug in gewoontes. Een als-dan-plan koppelt vooraf een verwachte situatie aan een reactie, zodat de reactie met minder overweging wordt in gang gezet als de situatie zich voordoet. In Gollwitzers woorden wordt de controle aan de aanleiding gedelegeerd.
Twee soorten als-dan-plan
- Op gang komen. “Als het zaterdag 10 uur is, dan sorteer ik de stapel papier op het aanrecht.” De aanleiding is een tijd, een plek of het eind van iets anders wat je doet.
- Een obstakel aanpakken. “Als ik mijn telefoon pak als ik ga zitten werken, dan leg ik hem in de la.” “Als de winkel het onderdeel niet heeft, dan bestel ik het dezelfde dag online.” Deze plannen beschermen het doel tegen wat het meestal laat ontsporen.
Het tweede soort wordt te weinig gebruikt. De meeste takenlijsten staan vol beginpunten; weinig zeggen wat je doet als de gebruikelijke haak opduikt.
Zo probeer je het deze week op papier
- Kies één taak die je blijft uitstellen. Onze gids over taken die je blijft vermijden helpt je kiezen.
- Schrijf de eerste concrete actie op. Niet “de autoverzekering regelen”, maar “het polisnummer van vorig jaar vinden in de e-mail van de verzekeraar”.
- Kies een aanleiding die je zeker tegenkomt. Een tijd en plek (“dinsdag, 20 uur, aan tafel”), of het eind van een bestaande routine (“nadat ik de borden van het avondeten heb afgeruimd”). De tweede versie overlapt met gewoontes stapelen.
- Schrijf het als één zin in als-dan-vorm op een kaart of bovenaan de pagina van morgen: “Als het dinsdag na het eten is, dan zoek ik het polisnummer en begin ik aan het verlengingsformulier.”
- Voeg één obstakelplan toe. Bedenk wat je meestal tegenhoudt en schrijf een tweede regel: “Als ik het polisnummer niet binnen vijf minuten kan vinden, dan bel ik woensdagochtend de verzekeraar.”
- Lees het plan een of twee keer hardop. Het overzicht uit 2024 hieronder vond dat geoefende plannen beter werkten.
- Handel als het moment komt alleen op de eerste stap. Gaat het moment voorbij, maak dan een nieuw plan met een nieuwe aanleiding in plaats van de taak op te geven.
Wat het bewijs zegt, en waar het zwak is
Wat stevig is
Dit is een van de beter getoetste ideeën in planningsonderzoek. In 2006 voegden Gollwitzer en Paschal Sheeran 94 onafhankelijke toetsen samen en vonden een middelgroot tot groot effect op het bereiken van doelen (d = ,65). Plannen hielpen mensen te beginnen, op koers te blijven ondanks afleiding en te stoppen met aanpakken die mislukten.
Een veel grotere meta-analyse uit 2024 van Sheeran, Olivia Listrom en Gollwitzer, met 642 toetsen, vond opnieuw positieve effecten op gedachten, gevoelens en gedrag, met effectgroottes van d = ,27 tot ,66 afhankelijk van de uitkomst. Die bandbreedte is onderaan kleiner dan het kopgetal van 2006, wat goed is om te weten als je hebt gelezen dat als-dan-plannen “sterke” effecten hebben. Plannen werkten beter met een echte als-dan-vorm, bij sterk gemotiveerde mensen en als ze het plan oefenden.
Een verwante bevinding helpt verklaren waarom een specifiek plan rustig maakt. In experimenten uit 2011 van E. J. Masicampo en Roy Baumeister veroorzaakten onafgemaakte doelen opdringerige gedachten en slechtere prestaties bij andere taken, en nam het schrijven van een specifiek plan die effecten weg, maar alleen bij mensen die hun plannen meenden. Zie het Zeigarnik-effect voor meer.
Waar het zwak is
- Eerst motivatie. De effecten zijn groter als mensen het doel al willen. Een als-dan-plan zal je niet om iets laten geven waar je niet om geeft.
- De onderzoeken zijn kort. Veel toetsen vinden plaats in het lab of duren weken, geen maanden, en veel leunen op zelfrapportage.
- Het kan voor sommige mensen averechts werken. In twee onderzoeken uit 2005 van Theodore Powers en collega’s boekten mensen met veel sociaal opgelegd perfectionisme, het gevoel dat anderen perfectie eisen, slechtere voortgang met hun nieuwjaarsvoornemens nadat ze implementatie-intenties hadden gevormd, en het plannen verhoogde negatieve gevoelens. Als nauwkeurige plannen je het gevoel geven bekeken of beoordeeld te worden, past een mildere vorm je misschien beter.
- De auteurs zijn de grondleggers van de methode. Beide meta-analyses omvatten Gollwitzer, die het idee ontwikkelde. Dat maakt ze niet onjuist, en ze zijn groot en zorgvuldig, maar onafhankelijke herhalingen wegen extra zwaar.
Waar Dozen helpt, en waar niet
Het “dan” van een als-dan-plan is een taak met een dag en een tijd, en het “als” is een moment dat je opschrijft. Typ een hele zin in een nieuwe taak, zoals “Call Maya tomorrow 6pm #family”, en Dozen stelt de dag, de tijd en de tag voor. Een taak kan een dag hebben om hem te doen, een deadline en een herhaling, elk ingesteld in een eigen paneel. Een taak kan voor vanavond worden gepland, en hij staat dan op Vandaag onder Vanavond. Dag afsluiten loopt langs wat er nog op Vandaag staat en laat je elk ding naar morgen sturen, naar een dag die je kiest, of loslaten.
Waar het niet helpt: Dozen blokkeert geen tijd in een agenda, dus als je aanleiding een tijdvak is, houdt een agenda-afspraak het beter vast. Obstakelplannen zijn zinnen om in gedachten of op een kaart te houden, wat papier goed doet. Dozen is er nog niet. Wil je breder kijken naar waarom taken worden uitgesteld, zie dan uitstelgedrag en takenlijsten.
Vragen en antwoorden
Wat is het verschil tussen een doel en een implementatie-intentie?
Een doel zegt wat je wilt: “Ik ga meer sporten.” Een implementatie-intentie zegt wanneer en waar je handelt en wat je doet: “Als het doordeweeks 7 uur ’s ochtends is, dan trek ik mijn sportschoenen aan en loop ik een rondje om het blok.”
Werken als-dan-plannen voor iedereen?
Niet even goed. Ze werken het best als je het doel echt wilt en het plan oefent. Eén onderzoek uit 2005 vond dat ze averechts werkten bij mensen die sterke druk van anderen voelen om perfect te zijn; begint een plan dus te voelen als een test waarin je faalt, maak het dan losser.
Hoeveel als-dan-plannen moet ik maken?
Een paar tegelijk. Begin met één voor de taak die je blijft uitstellen en één voor het obstakel dat je meestal tegenhoudt. Een lange lijst plannen wordt weer een lijst om bij te houden.
Bronnen
Wat deze pagina over Dozen zegt, is op gecontroleerd in de app.
- Gollwitzer (1999), Implementation intentions: strong effects of simple plans, American Psychologist 54(7) — plans that link anticipated critical situations to goal-directed responses hand control to situational cues; a research programme shows they further goal attainment (abstract). Read 13 Nov 2026
- Gollwitzer and Sheeran (2006), Implementation intentions and goal achievement: a meta-analysis of effects and processes, Advances in Experimental Social Psychology 38 — 94 independent tests, effect of medium-to-large magnitude (d = .65); helped starting, shielding from distraction and disengaging (abstract). Read 13 Nov 2026
- Sheeran, Listrom and Gollwitzer (2024), The when and how of planning: meta-analysis of the scope and components of implementation intentions in 642 tests, European Review of Social Psychology — effects from d = .27 to .66 across outcomes; larger with an if-then format, high motivation and rehearsed plans (abstract). Read 13 Nov 2026
- Powers, Koestner and Topciu (2005), Implementation intentions, perfectionism, and goal progress, Personality and Social Psychology Bulletin 31(7) — backfire effect on goal progress for people high in socially prescribed perfectionism (abstract). Read 13 Nov 2026
- Masicampo and Baumeister (2011), Consider it done! Plan making can eliminate the cognitive effects of unfulfilled goals, Journal of Personality and Social Psychology 101(4) — specific plans for unfulfilled goals removed intrusive thoughts and interference; effect depended on the plans being meant (abstract). Read 13 Nov 2026
Download Dozen
Dozen is gratis te downloaden. Dozen Pro, een maand- of jaarabonnement, voegt de assistent toe.
Binnenkort op iPhone en iPad
Dozen: Taken & Notities
Dozen is gratis te downloaden. Dozen Pro, een maand- of jaarabonnement, voegt de assistent toe.
Binnenkort op iPhone en iPad